Rehber

Hukuk sözlüğü

Name: Candan Hukuk & Danışmanlık Bürosu
Address: Eti Mah. Toros Sok. No: 15/5 Hikmet Ünal İş Merkezi, Çankaya, Ankara, 06570, TR
Telephone: +903122320786

Dava, takip ve ihale süreçlerinde sık karşılaşılan 67 terimin sade açıklamaları; her terimden ilgili sayfaya geçebilirsiniz.

Sözlükte ara

A

Açık rıza: Belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirilmeye dayanan ve özgür iradeyle açıklanan onay. KVKK’da kişisel verinin işlenme şartlarından biridir; ancak sözleşmenin ifası gibi başka bir hukuki sebep varken ayrıca rıza istenmesi gerekmez. İlgili sayfa
Adli kontrol: Tutuklama yerine uygulanabilen; yurt dışına çıkış yasağı, belirli aralıklarla karakola imza verme, konutu terk etmeme gibi yükümlülükleri içeren koruma tedbiri (CMK m. 109). İlgili sayfa
Adli tatil: Her yıl 20 Temmuz – 31 Ağustos arasındaki dönem. Bu sürede kural olarak acele işler dışında duruşma yapılmaz; tatile rastlayan bazı usul süreleri tatilin bitiminden itibaren uzar. İlgili sayfa
Arabuluculuk: Tarafların, tarafsız ve eğitimli bir arabulucu eşliğinde uyuşmazlığa kendi çözümlerini bulmaya çalıştığı yöntem. İşçi-işveren, ticari, tüketici, kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşuluk uyuşmazlıklarında dava açmadan önce zorunludur. İlgili sayfa
Aşırı düşük teklif: Kamu ihalelerinde diğer tekliflere ve yaklaşık maliyete göre olağan dışı düşük görülen teklif. İdare, teklifi reddetmeden önce istekliden yazılı açıklama ister; açıklama yeterli görülmezse teklif değerlendirme dışı kalır. İlgili sayfa
Aydınlatılmış onam: Hastanın, uygulanacak tıbbi müdahalenin niteliği, riskleri, alternatifleri ve olası sonuçları hakkında bilgilendirildikten sonra verdiği rıza. Onam alınmadan yapılan müdahale, tıbben doğru yapılmış olsa bile hukuka aykırı olabilir. İlgili sayfa

B

Bilirkişi: Çözümü hukuk dışında özel veya teknik bilgi gerektiren konularda mahkemenin görüşüne başvurduğu uzman. Raporu hâkimi bağlamaz; taraflar rapora iki hafta içinde itiraz edebilir. İlgili sayfa

C

Cevap dilekçesi: Davalının, dava dilekçesine karşı savunmasını bildirdiği dilekçe. Hukuk davalarında tebliğden itibaren iki hafta içinde verilir; süre zorunlu hâllerde bir defaya mahsus uzatılabilir. İlgili sayfa

D

Dava şartı: Mahkemenin davanın esasına girebilmesi için bulunması gereken koşul. Örneğin arabuluculuğun zorunlu olduğu uyuşmazlıklarda arabulucuya başvurmadan dava açılırsa dava usulden reddedilir. İlgili sayfa
Değer kaybı: Kazaya karışan aracın onarılmış olsa bile ikinci el piyasasında uğradığı fiyat düşüşü. Kusurlu tarafın zorunlu trafik sigortasından talep edilebilir. İlgili sayfa
Destekten yoksun kalma tazminatı: Ölüm sonucu, ölenin geçimine katkı sağladığı yakınlarının uğradığı maddi kaybın karşılanması için istenen tazminat (TBK m. 53). İlgili sayfa

E

Ecrimisil: Bir taşınmazı hak sahibinin izni olmadan kullanan kişiden istenen haksız işgal tazminatı. Geriye dönük en fazla beş yıl için talep edilebilir. İlgili sayfa
Elatmanın önlenmesi (men-i müdahale): Taşınmaza yapılan haksız müdahalenin sona erdirilmesi için malik tarafından açılan dava. İlgili sayfa

F

Feragat: Davacının talebinden kısmen veya tamamen vazgeçmesi. Feragat kesin hüküm gibi sonuç doğurur; aynı talep için yeniden dava açılamaz.

G

Genel kurul: Anonim ve limited şirketlerde pay sahiplerinden (ortaklardan) oluşan karar organı. Kanuna veya esas sözleşmeye aykırı genel kurul kararlarına karşı belirli sürelerde iptal davası açılabilir. İlgili sayfa

H

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB): Belirli şartlarla verilen mahkûmiyet hükmünün sanık hakkında hukuki sonuç doğurmaması. Beş yıllık denetim süresi kasıtlı yeni bir suç işlenmeden geçerse dava düşer (CMK m. 231). İlgili sayfa
Haciz: Borcun ödenmemesi hâlinde, alacağın tahsili amacıyla borçlunun mal, hak ve alacaklarına icra dairesince el konulması. İlgili sayfa
Hak düşürücü süre: Geçmesiyle birlikte hakkın kendisinin sona erdiği süre. Zamanaşımından farklı olarak hâkim tarafından kendiliğinden dikkate alınır. İlgili sayfa
Hâkim durum: Bir veya birden fazla teşebbüsün, belirli bir pazarda rakiplerinden ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat ve arz gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücü. Hâkim durumda olmak değil, bu durumun kötüye kullanılması yasaktır. İlgili sayfa

İ

İcra inkâr tazminatı: Haksız olarak itiraz eden borçlu aleyhine, alacak likit ise itirazın iptali veya kaldırılması sırasında hükmedilen ve alacağın yüzde yirmisinden az olamayan tazminat. İlgili sayfa
İhalelere katılmaktan yasaklama: Kamu ihalelerinde yasak fiil veya davranışlarda bulunduğu tespit edilen isteklilerin, belirli bir süre tüm kamu ihalelerine katılmasının yasaklanması (4734 s. Kanun m. 58). Karara karşı idari yargıda iptal davası açılabilir. İlgili sayfa
İhbar tazminatı: Belirsiz süreli iş sözleşmesini bildirim sürelerine uymadan fesheden tarafın ödediği tazminat. Süre, kıdeme göre iki ila sekiz hafta arasındadır. İlgili sayfa
İhtiyati haciz: Vadesi gelmiş ve rehinle güvence altına alınmamış bir para alacağı için, borçlunun mallarını kaçırmasını önlemek amacıyla mahkemeden alınan geçici haciz kararı. İlgili sayfa
İhtiyati tedbir: Dava sonuçlanıncaya kadar hakkın elde edilmesinin zorlaşmasını veya ciddi bir zararın doğmasını önlemek için verilen geçici karar; örneğin tapuya satış yasağı şerhi konulması.
İltibas (karıştırılma ihtimali): Bir marka veya ticari işaretin, daha önceki bir işaretle ortalama tüketici nezdinde karıştırılabilecek kadar benzer olması. Marka itirazlarının ve haksız rekabet davalarının temel ölçütlerindendir. İlgili sayfa
İptal davası: Yetki, şekil, sebep, konu ve amaç yönlerinden hukuka aykırı idari işlemlerin iptali için, menfaati ihlal edilenler tarafından açılan dava. Genel dava açma süresi idare mahkemelerinde 60, vergi mahkemelerinde 30 gündür. İlgili sayfa
İstinaf: İlk derece mahkemesi kararlarının bölge adliye mahkemesince hem olay hem hukuk yönünden yeniden incelenmesi. Ankara’daki mahkemelerin istinaf incelemesi Ankara Bölge Adliye Mahkemesince yapılır. İlgili sayfa
İstirdat davası: Borçlu olmadığı hâlde icra baskısıyla ödeme yapan kişinin, ödediği paranın iadesi için açtığı dava; ödemeden itibaren bir yıl içinde açılır. İlgili sayfa
İştirak nafakası: Velayet kendisine verilmeyen ebeveynin, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılmak için ödediği nafaka. İlgili sayfa
İtirazen şikâyet: Kamu ihalelerinde idareye yapılan şikâyetin reddedilmesi ya da süresinde karara bağlanmaması üzerine Kamu İhale Kurumuna yapılan başvuru. Başvuru bedeli yatırılması ve sürelere uyulması şarttır. İlgili sayfa
İtirazın iptali davası: İlamsız takibe yapılan itiraz üzerine alacaklının, itirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde genel mahkemede açtığı dava. İlgili sayfa

K

Kambiyo senedi: Çek, bono (emre yazılı senet) ve poliçe. Bu senetlere dayalı takipte borçlunun itiraz süresi beş gündür. İlgili sayfa
Katılan (müdahil): Suçtan zarar gören kişinin, kamu davasına taraf olarak katılması; böylece delil sunma ve kanun yollarına başvurma hakkı kazanır. İlgili sayfa
Katılma alacağı: Edinilmiş mallara katılma rejiminde, evlilik süresince edinilen malların değerinden diğer eşe düşen pay. İlgili sayfa
Kıdem tazminatı: En az bir yıl çalışmış işçinin, kanunda sayılan sebeplerle iş sözleşmesinin sona ermesi hâlinde her tam yıl için otuz günlük giydirilmiş brüt ücreti tutarında aldığı tazminat; tavanla sınırlıdır. İlgili sayfa
Kısmi dava: Bölünebilir bir alacağın bir bölümünün dava edilmesi. 2026 değişikliğiyle (7589 s. Kanun) belirsiz alacak davası kaldırılmış; kısmi davada talep sonucu bir defaya mahsus artırılabilir.
Konkordato: Borçlarını vadesinde ödeyemeyen veya ödeyememe tehlikesi altındaki borçlunun, alacaklılarla mahkeme denetiminde yaptığı ödeme anlaşması. İlgili sayfa
Kovuşturma: İddianamenin kabulüyle başlayıp hükmün kesinleşmesine kadar geçen, mahkeme önündeki ceza yargılaması evresi. İlgili sayfa

M

Malpraktis (tıbbi hata): Sağlık personelinin, tıbbın gerektirdiği özen ve standartlara uymaması nedeniyle hastanın zarar görmesi. Kamu hastanesindeki hatalar için idareye karşı tam yargı davası, özel hastaneler için adli yargıda tazminat davası açılır. İlgili sayfa
Menfi tespit davası: Bir kişinin, kendisinden istenen borcun bulunmadığının tespiti için açtığı dava; icra takibinden önce veya sonra açılabilir. İlgili sayfa
Mirasçılık belgesi (veraset ilamı): Mirasçıları ve miras paylarını gösteren belge. Noterden veya sulh hukuk mahkemesinden alınabilir. İlgili sayfa
Mirasın reddi: Mirasçının mirası kabul etmediğini bildirmesi. Ölümü öğrenmeden itibaren üç ay içinde sulh hukuk mahkemesine beyanla yapılır. İlgili sayfa
Muris muvazaası: Miras bırakanın, mirasçılardan mal kaçırmak amacıyla bağışladığı bir taşınmazı tapuda satış gibi göstermesi. Bu işlemlere karşı açılan tapu iptali davası zamanaşımına tabi değildir. İlgili sayfa
Müdafi: Şüpheli veya sanığın ceza soruşturması ve kovuşturmasında savunmasını yapan avukat. İlgili sayfa

Ö

Ödeme emri: İlamsız takipte icra dairesinin borçluya gönderdiği, borcu ödemesini veya itiraz etmesini isteyen belge. Genel haciz yolunda itiraz süresi yedi gündür. İlgili sayfa
Ön ödeme: Kanunda belirtilen hafif suçlarda, şüphelinin belirlenen parayı süresinde ödemesiyle kamu davası açılmaması (TCK m. 75). İlgili sayfa

O

Ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu): Paylı veya elbirliği mülkiyetindeki bir malın aynen bölünmesi ya da satılarak bedelinin paydaşlar arasında paylaştırılması için açılan dava. Dava öncesinde arabuluculuk zorunludur. İlgili sayfa

P

Pişmanlık (rekabet hukukunda): Kartele katılan bir teşebbüsün, kartelin varlığını ve delillerini Rekabet Kurumuna kendiliğinden bildirerek idari para cezasından bağışık tutulması veya indirim alması. İlgili sayfa

S

Saklı pay: Miras bırakanın vasiyet veya bağışla ortadan kaldıramayacağı, kanunun belirli mirasçılara güvence altına aldığı pay. Altsoy için yasal payın yarısı, anne ve baba için dörtte biridir. İlgili sayfa
Soruşturma: Suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar Cumhuriyet savcısı yönetiminde yürütülen evre. İlgili sayfa

T

Tam yargı davası: İdari eylem veya işlemler nedeniyle kişisel hakları doğrudan zarar görenlerin, zararlarının idarece tazmini için açtığı dava. İlgili sayfa
Tanıma ve tenfiz: Yabancı bir mahkeme kararının Türkiye’de kesin hüküm etkisi doğurması (tanıma) veya Türkiye’de icra edilebilmesi (tenfiz) için Türk mahkemesince verilen karar (5718 s. MÖHUK m. 50 vd.). İlgili sayfa
Tasarrufun iptali davası: Borçlunun, alacaklılarından mal kaçırmak amacıyla yaptığı bağış ve benzeri işlemlerin, alacaklıya karşı geçersiz sayılması için açılan dava (İİK m. 277 vd.). İlgili sayfa
Tebligat: Yargısal ve idari işlemlerin ilgilisine usulüne uygun biçimde bildirilmesi. Pek çok süre tebliğ tarihinden itibaren işlemeye başlar; e-Tebligat da geçerli bir yoldur. İlgili sayfa
Tedbir nafakası: Boşanma davası süresince ihtiyaç içindeki eşe ve çocuklara hükmedilen geçici nafaka. İlgili sayfa
Temyiz: Bölge adliye mahkemesi kararlarının Yargıtay tarafından, bölge idare mahkemesi kararlarının ise Danıştay tarafından hukuka uygunluk yönünden incelenmesi. İlgili sayfa
Tenkis davası: Saklı payı zedelenen mirasçının, miras bırakanın ölüme bağlı tasarruflarının veya bağışlarının saklı payı aşan kısmının indirilmesi için açtığı dava. İlgili sayfa
Tutuklama: Kuvvetli suç şüphesi ve kanundaki tutuklama nedenlerinin varlığı hâlinde, sulh ceza hâkiminin veya mahkemenin kararıyla kişinin özgürlüğünün geçici olarak kısıtlanması. İlgili sayfa

U

Uzlaştırma: Kanunda sayılan suçlarda şüpheli ile mağdurun, uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşması. Uzlaşma gerçekleşir ve edim yerine getirilirse kamu davası açılmaz veya düşer. İlgili sayfa

V

Vasiyetname: Kişinin ölümünden sonra malvarlığının nasıl paylaşılacağını belirlediği tek taraflı ölüme bağlı tasarruf. Resmî, el yazılı veya sözlü olarak yapılabilir. İlgili sayfa
Vekâletname: Avukatın müvekkili adına işlem yapabilmesi için noter tarafından düzenlenen yetki belgesi. Yurt dışında yaşayanlar vekâletnameyi Türk konsolosluklarında da düzenletebilir. İlgili sayfa
Velayet: Ergin olmayan çocuğun bakımı, eğitimi ve temsili konusunda anne ve babaya tanınan hak ve yükümlülük. Boşanmada çocuğun üstün yararı gözetilerek belirlenir. İlgili sayfa
VERBİS: Veri Sorumluları Sicil Bilgi Sistemi. Kişisel Verileri Koruma Kurumunun belirlediği kriterlere giren veri sorumlularının kayıt olmakla yükümlü olduğu sicil. İlgili sayfa
Vergi ziyaı: Vergiyi doğuran olayın zamanında ve tam olarak beyan edilmemesi gibi nedenlerle verginin eksik tahakkuk etmesi. Ziyaa uğratılan vergi üzerinden ceza kesilir; cezalara karşı uzlaşma veya dava yoluna gidilebilir. İlgili sayfa

Y

Yürütmeyi durdurma: İdari işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğacak ve işlem açıkça hukuka aykırı ise, dava sürerken işlemin uygulanmasının durdurulması kararı (İYUK m. 27). İlgili sayfa
Yoksulluk nafakası: Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek ve kusuru daha ağır olmayan eşe, diğer eşin mali gücü oranında bağlanan nafaka. İlgili sayfa

Z

Zamanaşımı: Belirli bir sürenin geçmesiyle alacağın dava yoluyla istenebilme imkânının ortadan kalkması. Karşı tarafça ileri sürülmesi gerekir; ceza hukukunda ise dava ve ceza zamanaşımı ayrıca düzenlenmiştir.