İşe İade Davası Rehberi: Şartlar, 1 Aylık Süre, Arabuluculuk ve Tazminatlar

İş güvencesi kapsamındaki bir işçi geçerli bir sebep gösterilmeden işten çıkarılırsa, tazminat almanın yanında işine geri dönmeyi de talep edebilir. Bu yola işe iade denir ve 4857 sayılı İş Kanunu’nun 18–21. maddelerinde düzenlenmiştir. İşe iadede en kritik unsur süredir: fesihten itibaren yalnızca bir ay vardır.

Kimler işe iade davası açabilir?

İş güvencesinden yararlanmak için işyerinde (işverenin aynı iş kolundaki tüm işyerleri birlikte) en az otuz işçi çalışmalı, işçinin en az altı aylık kıdemi bulunmalı ve iş sözleşmesi belirsiz süreli olmalıdır. İşletmenin bütününü yöneten işveren vekilleri ile işçi alma ve çıkarma yetkisi bulunan üst düzey yöneticiler bu korumadan yararlanamaz.

Geçerli sebep nedir?

İşveren, işçinin yeterliliğinden veya davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanmak zorundadır. Fesih bildirimi yazılı yapılmalı ve sebebi açık ve kesin biçimde göstermelidir. Davranış veya verimle ilgili sebeplerle fesihten önce işçinin savunmasının alınması gerekir.

İşletmesel sebeplerle (küçülme, teknolojik dönüşüm gibi) yapılan fesihlerde işverenden; işletmesel kararın gerçekten alındığını, kararın tutarlı uygulandığını ve feshin son çare olduğunu (başka bir pozisyonda çalıştırma imkânının bulunmadığını) ispat etmesi beklenir.

Süreç adım adım

1. Arabulucuya başvuru

   Fesih bildiriminden itibaren bir ay içinde adliyedeki arabuluculuk bürosuna başvurulur.

2. Arabuluculuk görüşmeleri

   Arabulucu süreci kural olarak üç hafta içinde (zorunlu hâllerde bir hafta uzatılarak) sonuçlandırır.

3. Dava

   Anlaşma olmazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde işe iade davası açılır.

4. Karar ve işe başvuru

   Fesih geçersiz sayılırsa işçi, kararın kesinleşmesinden itibaren on iş günü içinde işe başlamak için işverene başvurur.

5. İşverenin tercihi

   İşveren bir ay içinde işçiyi işe başlatır ya da başlatmazsa işe başlatmama tazminatını öder.

Kazanılan davanın sonuçları

• Boşta geçen süre ücreti: Karar kesinleşinceye kadar çalıştırılmadığı süre için en çok dört aya kadar ücret ve diğer haklar ödenir.
• İşe başlatmama tazminatı: İşveren işçiyi işe başlatmazsa, işçinin kıdemine ve fesih sebebine göre en az dört, en çok sekiz aylık ücreti tutarında tazminat ödenir.
• Kıdem ve ihbar tazminatı: İşe başlatılmayan işçi, şartları varsa kıdem ve ihbar tazminatını da alır; daha önce ödenmişse mahsup edilir.

İşçi kesinleşmeden itibaren on iş günü içinde işe başlamak için başvurmazsa, fesih geçerli bir fesih gibi sonuç doğurur ve işçi yalnızca kıdem ve ihbar tazminatına hak kazanabilir. Bu başvurunun ispat edilebilir biçimde (noter ihtarnamesi gibi) yapılması önerilir.